Ik heb nooit stress!

Peter zei het vorige week bijna terloops. Ik moest er even over nadenken. Nooit stress? Echt nooit?
Ik merkte dat ik een beetje jaloers werd. Want hoewel ik mijn leven best goed op orde heb, ervaar ik in Nederland regelmatig stress. Een volle agenda, werk dat blijft liggen, afspraken die geregeld moeten worden, onverwachte kosten, dingen die niet lopen zoals gepland. En dan heb ik het nog niet eens over alle kleine ergernissen van alledag.
Peter woont inmiddels in Zweden en lijkt een heel andere verhouding met stress te hebben. Natuurlijk heeft hij ook weleens problemen of tegenslag. Maar hij laat zich er niet zo snel door opjagen.
Vanochtend hadden we het er uitgebreid over. Wat maakt eigenlijk het verschil? Is het gewoon een kwestie van persoonlijkheid? Peter is misschien van nature wat rustiger dan ik. Of heeft het ook te maken met de plek waar je woont, de cultuur waarin je leeft en de manier waarop een samenleving is ingericht?
We kwamen op verrassend veel dingen.
Het zit niet alleen tussen je oren
Als je het over stress hebt, denk je al snel aan werkdruk, deadlines en een overvolle agenda. Maar stress ontstaat niet alleen door wat je allemaal moet doen. Ook de omstandigheden waarin je leeft spelen een rol.
Hoeveel moet je zelf regelen? Hoeveel onzekerheid ervaar je? Hoeveel financiële ruimte heb je? Hoe gemakkelijk kun je werk en privé combineren? En hoeveel tijd blijft er over om gewoon te leven?
Dat zijn vragen waarop Nederland en Zweden soms verschillende antwoorden geven.
En dat merk je in het dagelijks leven.
Werken is belangrijk, maar je leven ook
Wat mij in Zweden opvalt, is de andere omgang met werk.
Natuurlijk wordt er gewerkt. Er zijn deadlines, verantwoordelijkheden en collega's die iets van je verwachten. Maar de indruk die ik krijg, is dat werk minder vaak het middelpunt van alles hoeft te zijn.
Neem de pauzes. In Zweden is fika een bekend begrip. Een koffiemoment waarop je even stopt met werken, samen zit en bijpraat. Op sommige werkplekken is dat een vast onderdeel van de dag.
Het is niet zomaar een kop koffie achter je computer terwijl je ondertussen je mail beantwoordt. Het is echt even pauze.
Ook de lunchpauze wordt vaak serieus genomen. Even naar buiten, samen eten of rustig de tijd nemen. Bedrijven gaan dan gewoon dicht.
Ik vind dat een interessant verschil. In Nederland hebben we ook pauzes, maar we zijn soms geneigd ze in te korten als het druk is. Nog even dat mailtje beantwoorden, nog even iets afmaken. Alsof pauze nemen eigenlijk alleen mag als al het werk klaar is.
Maar wanneer is dat ooit?
Misschien begint minder stress wel met de gedachte dat je niet de hele dag productief hoeft te zijn.
Een samenleving die veel voor je regelt
Een ander verschil zit in de voorzieningen.
Zweden heeft een uitgebreid stelsel van sociale voorzieningen. Denk aan ouderschapsverlof, kinderopvang, gezondheidszorg en ondersteuning bij ziekte en arbeidsongeschiktheid.
Dat betekent natuurlijk niet dat alles perfect geregeld is. Ook in Zweden zijn wachtlijsten, personeelstekorten en discussies over de kwaliteit en betaalbaarheid van voorzieningen.
Maar er zit wel een gedachte achter: mensen moeten werk en privé kunnen combineren en er moet ondersteuning zijn wanneer het leven anders loopt dan gepland.
De Zweedse Försäkringskassan speelt daarin een belangrijke rol. Deze overheidsorganisatie verzorgt onder andere uitkeringen rond ziekte, toeslagen, ouderschap en bepaalde vormen van sociale ondersteuning.
Dat geeft een andere basis. Je hoeft niet voor ieder levensprobleem helemaal zelf een oplossing te bedenken.
Het verschil zit misschien niet eens in één specifieke regeling, maar in de manier waarop voorzieningen onderdeel zijn van het dagelijks leven.
Niet voortdurend meer, mooier en beter
Nog iets wat me opvalt: de drang om bij te blijven lijkt in Zweden minder nadrukkelijk aanwezig.
In Nederland hebben we soms behoorlijk wat verwachtingen van onszelf. Een mooi huis, een leuke auto, een fijne vakantie, een goed inkomen en liefst ook nog een indrukwekkend sociaal leven.
We vergelijken onszelf voortdurend. Met de buren, collega's, vrienden en mensen op sociale media.
In Zweden lijkt dat allemaal wat minder belangrijk. Natuurlijk willen ook Zweden mooie spullen, een fijn huis en een goede vakantie. Het is geen land waar niemand iets om bezit geeft.
Maar de indruk die ik krijg, is dat er meer ruimte is om tevreden te zijn met wat je hebt. Je hoeft niet voortdurend te laten zien dat het goed met je gaat.
Misschien speelt het Zweedse begrip lagom daarin een rol. Niet te veel en niet te weinig, maar precies genoeg.
Dat vind ik een mooie gedachte. Want hoeveel stress ontstaat er niet doordat we steeds iets nastreven wat we eigenlijk helemaal niet nodig hebben?
Naar buiten!
Een verschil dat je in Zweden bijna vanzelf merkt, is de ruimte.
Er is veel natuur, er zijn bossen, meren en eindeloze mogelijkheden om naar buiten te gaan. Natuurlijk verschilt dat per woonplaats, maar de natuur is voor veel Zweden letterlijk dichtbij.
Even wandelen, een rondje fietsen, buiten zitten of gewoon een tijdje niets doen.
Buiten zijn is niet iets wat je alleen in het weekend doet als je tijd over hebt. Het hoort bij het leven.
En dat doet iets met je. Bewegen, daglicht en buitenlucht helpen om je hoofd leeg te maken. Problemen verdwijnen er niet door, maar soms krijgen ze wel een andere omvang.
Misschien is dat een van de belangrijkste lessen: je hoeft niet altijd iets op te lossen. Soms moet je gewoon even naar buiten.
Geld en de kleine ergernissen van alledag
Dan zijn er nog de financiële verschillen.
We hebben regelmatig gesprekken over de kosten van het dagelijks leven. Brandstof, wegenbelasting en autoverzekeringen zijn bijvoorbeeld in Zweden vaak goedkoper dan in Nederland. Dat heeft onder andere te maken met verschillen in belastingen en accijnzen. Maar het is zeker niet zo dat alles in Zweden goedkoper is. De kosten voor boodschappen bijvoorbeeld kunnen juist behoorlijk oplopen.
Wat mij soms opvalt, is dat de Nederlandse overheid en de manier waarop we zaken organiseren nogal eens het gevoel geven dat er overal een rekening of een boete tegenover staat.
Een bekeuring, belastingen, gemeentelijke heffingen, verzekeringen. Het zijn allemaal zaken die op zichzelf een reden hebben, maar samen kunnen ze het gevoel geven dat je voortdurend moet betalen.
In Zweden zijn er ook belastingen, boetes en hoge kosten. Het is beslist geen belastingparadijs. Toch zijn er voorbeelden van een andere benadering.
Neem de elektriciteitscrisis van 2022. Door de sterk gestegen energieprijzen besloot de Zweedse overheid huishoudens financieel te compenseren. De steun werd gefinancierd door de overheid en uitgekeerd door Försäkringskassan.
Dat was een tijdelijke regeling en geen structurele maandelijkse teruggave. Maar ik vond het wel een interessant voorbeeld van hoe de overheid in een uitzonderlijke situatie een deel van de rekening bij huishoudens kon wegnemen.
En dan is er nog GodEl.
Dit is een Zweedse energieleverancier die eigendom is van de stichting GoodCause. De winst die normaal gesproken naar aandeelhouders zou gaan, wordt gebruikt voor goede doelen. Als klant kun je zelf kiezen welke organisatie je daarmee wilt steunen.
Dat vind ik een mooi principe. Een bedrijf dat niet alleen kijkt naar wat het voor zichzelf kan verdienen, maar ook naar wat het kan bijdragen.
Het laat zien dat ondernemen en maatschappelijke betrokkenheid prima samen kunnen gaan.
En wat zeggen de cijfers over stress?
Ik wilde ook weleens weten of het verschil dat Peter en ik ervaren terug te zien is in cijfers.
Daarvoor keek ik naar het internationale onderzoek van Gallup, State of the Global Workplace 2026. Daarin wordt onder andere gevraagd of mensen de vorige dag veel stress hebben ervaren.
De uitkomst was verrassend:
Nederland: 30% van de werknemers.
Zweden: 34% van de werknemers.
Hè? Zweden scoort dus niet lager dan Nederland!
Het zijn cijfers over ervaren stress op een bepaalde dag, geen meting van langdurige stress of burn-out. Maar ze maken wel duidelijk dat we voorzichtig moeten zijn met algemene conclusies.
Ook de OECD-cijfers over gewerkte uren zijn interessant. In 2024 werkte een werknemer in Nederland gemiddeld 1.452 uur per jaar. In Zweden was dat 1.433 uur. Een behoorlijk klein verschil.
Het is dus niet zo dat Zweden massaal minder werkt en daardoor minder stress heeft.
Misschien zit het verschil ergens anders. In de verwachtingen die we hebben, de manier waarop we onze dagen indelen, de ruimte die we nemen en de mate waarin we ons verantwoordelijk voelen voor alles wat er moet gebeuren.
En natuurlijk speelt persoonlijkheid ook een rol.
Dus Peter heeft nooit stress?
Dat blijft natuurlijk een mooie uitspraak.
Misschien is Peter van nature rustiger. Misschien heeft hij inmiddels een leven ingericht dat beter bij hem past. Hij woont in Zweden, dicht bij de natuur, met meer ruimte en minder verplichtingen dan vroeger.
Dat is ook precies een van de keuzes die we met IJskoud Kappen wilden onderzoeken: wat gebeurt er als je je leven anders inricht?
Ik woon voor een groot deel nog in Nederland. Ik heb een drukke baan, veel mensen om me heen en haal daar ook veel voldoening uit. Ik wil helemaal niet zeggen dat mijn leven verkeerd is of dat ik alles moet omgooien.
Maar ik merk wel dat ik soms jaloers ben op Peters rust.
En misschien is dat precies waar het interessant wordt. Want het gaat niet om de vraag welk land beter is. Het gaat om de vraag wat we van elkaar kunnen leren.
Misschien kan ik wat meer Zweedse rust gebruiken. Vaker pauze nemen. Minder dingen tegelijk willen. Vaker naar buiten. Niet iedere onverwachte gebeurtenis meteen als een probleem behandelen dat vandaag nog opgelost moet worden.
En misschien kan Peter ook nog iets van Nederland leren. Want stress is niet altijd slecht. Betrokkenheid, ambitie en ergens je schouders onder zetten kunnen ook veel voldoening geven.
Het kan ook anders
Wat ik meeneem uit ons gesprek, is dat stress niet alleen een persoonlijke eigenschap of een individueel probleem is.
Natuurlijk kun je zelf keuzes maken. Je kunt leren relativeren, grenzen stellen en anders omgaan met verwachtingen.
Maar de omgeving waarin je leeft, de voorzieningen die er zijn, de werkcultuur en de maatschappelijke normen spelen óók een rol.
Misschien hoeven we niet allemaal naar Zweden te verhuizen om wat meer rust te ervaren.
Maar we zouden wel wat vaker mogen kijken naar hoe het daar gaat. En onszelf de vraag stellen: moet het eigenlijk allemaal zo?
Misschien is dat wel de essentie van IJskoud Kappen.
Niet alles anders doen omdat het oude niet deugt. Maar ontdekken dat het ook anders kan.
